จงแสดงปุจฉา วิสัชนา พร้อมทั้งคำแปล และองค์ธรรมในรูปายตนมูละ คันธายตนมูลียมกะ แห่งนิโรธวาระ อนาคตวาระ อนุโลม ปุคคโลกาสวาระ เฉพาะอนุโลมปุจฉา ?

ตอบ

อนุโลมปุจฉา:
ยสฺส ยตฺถ รูปายตนํ นิรุชฺฌิสฺสติ, ตสฺส ตตฺถ คนฺธายตนํ นิรุชฺฌิสฺสตีติ ฯ

คำแปล:
รูปายตนะจักดับแก่บุคคลใดในภูมิใด, คันธายตนะก็จักดับแก่บุคคลนั้นในภูมินั้นใช่ไหม ?

วิสัชนา:
รูปาวจรานํ เตสํ ตตฺถ รูปายตนํ นิรุชฺฌิสฺสติ โน จ เตสํ ตตฺถ คนฺธายตนํ นิรุชฺฌิสฺสติ, กามาวจรานํ เตสํ ตตฺถ รูปายตนญฺจ นิรุชฺฌิสฺสติ คนฺธายตนญฺจ นิรุชฺฌิสฺสติ ฯ

คำแปล:
เมื่อบุคคลเหล่านั้นเกิดอยู่ในรูปภูมิ ในภูมินั้นรูปายตนะจักดับ แต่คันธายตนะจักไม่ดับแก่บุคคลเหล่านั้นในภูมินั้น; เมื่อบุคคลเหล่านั้นเกิดอยู่ในกามภูมิ ในภูมินั้นรูปายตนะก็จักดับ คันธายตนะก็จักดับ

แสดงองค์ธรรม:
• องค์ธรรมของสันนิฏฐานบท แบ่งเป็น ๒ หมวด คือ:
๑. หมวดแรก (สังสยบทปฏิเสธ - คันธายตนะจักไม่ดับ):
• สุคติอเหตุกบุคคล ๑, ติเหตุกปุถุชน ๑, ผลเสกขบุคคล ๓ ซึ่งกำลังเกิดในรูปภูมิ กับรูปภูมิ ๑๖
• สุคติอเหตุกบุคคล ๑, ติเหตุกปุถุชน ๑, ผลเสกขบุคคล ๓ ซึ่งกำลังตายในรูปภูมิ และจะเกิดในภูมิที่ตนเกิดอยู่อีก กับรูปภูมิ ๑๑ (เว้นสุทธาวาสภูมิ ๕)

๒. หมวดหลัง (สังสยบทรับรอง - คันธายตนะก็จักดับ):
• ปุถุชน ๔, ผลเสกขบุคคลเบื้องต่ำ ๒ ซึ่งกำลังเกิดในกามภูมิ
• ปุถุชน ๔, ผลเสกขบุคคลเบื้องต่ำ ๒ ซึ่งกำลังตายในกามภูมิ และจะเกิดในภูมิที่ตนเกิดอยู่อีก กับกามภูมิ ๑๑

• องค์ธรรมของสังสยบท ได้แก่: องค์ธรรมหมวดหลัง เท่านั้น