จงแสดงสรุปเนื้อความ ๓ ประการ ของ ปกตูปนิสสยปัจจัย พร้อมทั้งจำแนก ปกตูปนิสสยปัจจัย โดยลักษณะ และ ชาติ กาล สัตติ ?

ตอบ

สรุปเนื้อความ ๓ ประการ ของปกตูปนิสสยปัจจัย มีดังนี้:

๑. ปัจจัยธรรม: ได้แก่ จิต ๘๙, เจตสิก ๕๒, รูป ๒๘ ที่เกิดก่อน ๆ ที่เป็นพลวะมีกำลังมากก็ดี; และอัตถบัญญัติบางอย่าง มีอุตุบัญญัติ โภชนบัญญัติ ปุคคลบัญญัติ เสนาสนบัญญัติ เครื่องมือเครื่องใช้ที่เกี่ยวกับวิชาการที่เป็นพลวะมีกำลังมากก็ดี (เว้นบัญญัติกรรมฐาน); สัททบัญญัติบางอย่าง มีภาษาบาลี ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ เป็นต้น ที่เป็นพลวะมีกำลังมากก็ดี (เว้นภาษาของเดรัจฉานและชื่อต่าง ๆ) เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย

๒. ปัจจยุปบันธรรม: ได้แก่ จิต ๘๙, เจตสิก ๕๒ ที่เกิดหลัง ๆ เป็นปกตูปนิสสยปัจจยุปบัน

๓. ปัจจนิกธรรม: ได้แก่ รูปทั้งหมด คือ จิตตชรูป, ปฏิสนธิกัมมชรูป, พาหิรรูป, อาหารชรูป, อุตุชรูป, อสัญญสัตตกัมมชรูป, ปวัตติกัมมชรูป เป็นปกตูปนิสสยปัจจนิก

จำแนกปกตูปนิสสยปัจจัยโดยลักษณะ และ ชาติ กาล สัตติ:
• ว่าโดยลักษณะ: มี ๒ อย่าง คือ การงานที่ได้กระทำเสร็จไปแล้วโดยเรียบร้อยด้วย (ปกต) และเป็นที่อาศัยที่มีกำลังมากด้วย (อุปนิสฺสย)
• ว่าโดยชาติ: เป็น ปกตูปนิสสยชาติ
• ว่าโดยกาล: เป็น ปัจจุบัน อดีต อนาคต และกาลวิมุตติ
• ว่าโดยสัตติ: มีอำนาจอย่างเดียว คือ ชนกสัตติ ช่วยอุปการะให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้น