(ก) ให้แสดงคาถารูปปรมัตถ์ พร้อมคำแปล ?(ข) ในรูป ๒๘ นั้น เมื่อจัดเป็นประเภทใหญ่ และประเภทเล็กแล้ว มีจำนวนเท่าไร ? คืออะไรบ้าง ?

ตอบ

(ก) คาถารูปปรมัตถ์ พร้อมคำแปล:
สมุทฺเทสา วิภาคา จ สมุฏฺฐานา กลาปโต
ปวตฺติกฺกมโต เจติ ปญฺจธา ตตฺถ สงฺคโห ฯ

คำแปล: การแสดงสงเคราะห์รูปในรูปปริจเฉทนี้ พระอนุรุทธาจารย์แสดงเป็น ๕ นัย คือ:
๑. รูปสมุทเทสนัย: การแสดงรูปโดยสังเขป
๒. รูปวิภาคนัย: การจำแนกรูปโดยพิสดาร
๓. รูปสมุฏฐานนัย: การแสดงสมุฏฐานของรูป
๔. รูปกลาปนัย: การแสดงรูปที่เกิดขึ้นเป็นหมวด ๆ
๕. รูปปวัตติกมนัย: การแสดงความเกิดขึ้นพร้อมด้วยความดับของรูปตามลำดับ

(ข) จัดประเภทรูป ๒๘ เป็นประเภทใหญ่ และประเภทเล็ก:
• ประเภทใหญ่ มี ๒ ประเภท คือ:
๑. นิปผันนรูป ๑๘
๒. อนิปผันนรูป ๑๐

• ประเภทเล็ก มี ๑๑ ประเภท คือ:
๑. มหาภูตรูป ๔
๒. ปสาทรูป ๕
๓. วิสยรูป ๗ (หรือ ๔)
๔. ภาวรูป ๒
๕. หทัยรูป ๑
๖. ชีวิตรูป ๑
๗. อาหารรูป ๑
๘. ปริจเฉทรูป ๑
๙. วิญญัติรูป ๒
๑๐. วิการรูป ๕ (หรือ ๓)
๑๑. ลักขณรูป ๔