(ก) ให้แสดงความแตกต่างกันระหว่างสอุปาทิเสสนิพพาน กับ อนุปาทิเสสนิพพาน และจงจำแนกนิพพานทั้ง ๒ อย่างนี้โดยบุคคล ?(ข) คำว่า “อุปาทิ” ในบทว่า สอุปาทิเสสนิพพานนั้น องค์ธรรมได้แก่อะไร ? จัดเป็นขันธ์ได้เท่าไร ?

ตอบ

(ก) ความแตกต่างและการจำแนกโดยบุคคล:
• สอุปาทิเสสนิพพาน: หมายความว่า นิพพานที่เป็นไปกับขันธ์ ๕ คือ วิบากและกัมมชรูปที่เหลือจากกิเลสทั้งหลาย ว่าโดยบุคคล ได้แก่ นิพพานของพระอรหันต์ที่มีชีวิตอยู่ (สอุปาทิเสสนิพพานธาตุ)
• อนุปาทิเสสนิพพาน: หมายความว่า นิพพานที่ไม่มีขันธ์ ๕ คือ วิบากและกัมมชรูปเหลืออยู่ ว่าโดยบุคคล ได้แก่ นิพพานของพระอรหันต์ที่ปรินิพพานแล้ว

(ข) องค์ธรรมและการจัดขันธ์ของคำว่า “อุปาทิ”:
• องค์ธรรมได้แก่: วิบากนามขันธ์ ๔ และ กัมมชรูป
• จัดเป็นขันธ์ได้: ๕ ขันธ์ (รูปขันธ์, เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์, วิญญาณขันธ์)