(ก) ในสัพพสังคหะมีธรรมอยู่กี่หมวด ? คืออะไรบ้าง ? เมื่อว่าโดยประเภทแล้วมีเท่าไร ?(ข) ธรรมที่เป็นความจริงของพระอริยเจ้า มีชื่อเรียกว่าอะไร ? มีกี่อย่าง ? คืออะไรบ้าง ? ให้แสดงมาพร้อมทั้งความหมาย และองค์ธรรม ?

ตอบ

(ก) หมวดธรรมในสัพพสังคหะ:
มีธรรมอยู่ ๕ หมวด คือ:
๑. ขันธ์ ๕
๒. อุปาทานักขันธ์ ๕
๓. อายตนะ ๑๒
๔. ธาตุ ๑๘
๕. สัจจะ ๔
เมื่อว่าโดยประเภทแล้ว มี ๓๙ ประเภท (โดยไม่นับอุปาทานักขันธ์ซ้ำกับขันธ์)

(ข) ธรรมที่เป็นความจริงของพระอริยเจ้า (อริยสัจจะ ๔):
มีชื่อเรียกว่า อริยสัจจะ มี ๔ อย่าง คือ:

๑. ทุกขสัจจะ: ธรรมที่เป็นทุกข์ เป็นความจริงของพระอริยเจ้าทั้งหลาย
• องค์ธรรมได้แก่: โลกียจิต ๘๑, เจตสิก ๕๑ (เว้นโลภเจตสิก), รูป ๒๘

๒. สมุทยสัจจะ: ธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดทุกข์ เป็นความจริงของพระอริยเจ้าทั้งหลาย
• องค์ธรรมได้แก่: โลภเจตสิก

๓. นิโรธสัจจะ: ธรรมที่เป็นเครื่องดับทุกข์ เป็นความจริงของพระอริยเจ้าทั้งหลาย
• องค์ธรรมได้แก่: นิพพาน

๔. มรรคสัจจะ: ธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงความดับทุกข์ เป็นความจริงของพระอริยเจ้าทั้งหลาย
• องค์ธรรมได้แก่: มัคคังคเจตสิก ๘ ดวง (มีปัญญาเจตสิกเป็นต้น) ที่ในมรรคจิต ๔