(ก) จักขุทวาริกเจตสิก ปัญจทวาริกเจตสิก ทวารวิมุตเจตสิก ทั้ง ๓ อย่างนี้ โดยแน่นอนไม่มีนั้น เพราะเหตุใด ?(ข) ปัญญาเจตสิกที่เกิดขึ้นโดยไม่ใช่ทางตา ทางหู ทางจมูก ทางลิ้น ทางกาย และทางใจนั้นมีหรือไม่ ? ถ้ามีเป็นปัญญาเจตสิกดวงไหน ?

ตอบ

(ก) เหตุผลที่เจตสิกทั้ง ๓ อย่างนี้โดยแน่นอนไม่มี:
เพราะเจตสิกที่ประกอบกับจักขุวิญญาณจิตโดยเฉพาะไม่มี, เจตสิกที่ประกอบกับมโนธาตุ ๓ โดยเฉพาะไม่มี, และเจตสิกที่ประกอบกับมหัคคตวิปากจิต ๙ โดยเฉพาะก็ไม่มี ฉะนั้น เจตสิกทั้ง ๓ อย่างนี้ จึงเป็นเจตสิกที่แน่นอนไม่ได้

(ข) ปัญญาเจตสิกที่เกิดขึ้นโดยไม่ใช่ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ:
มี ได้แก่ ปัญญาเจตสิกที่ประกอบกับ มหาวิปากญาณสัมปยุตตจิต ๔ ในขณะที่ทำหน้าที่ปฏิสนธิ ภวังค์ จุติ และปัญญาเจตสิกที่ประกอบกับ มหัคคตวิปากจิต ๙ (ทำหน้าที่ปฏิสนธิ ภวังค์ จุติ เป็นทวารวิมุต)