(ก) ให้แปลคาถาดังต่อไปนี้:“ปญฺจวีส ปริตฺตมฺหิ ฉ จิตฺตานิ มหคฺคเตเอกวีสติ โวหาเร อฏฺฐ นิพฺพานโคจเร”(ข) จงแปลคาถาดังต่อไปนี้:“ฉวตฺถุ นิสฺสิตา กาเม สตฺต รูเป จตุพฺพิธาติวตฺถุ นิสฺสิตา รูเป ธาเตฺวกา นิสฺสิตา มตา” ?

ตอบ

(ก) แปลคาถาอารัมมณสังคหะ:
• จิต ๒๕ ดวง: (คือ ทวิปัญจวิญญาณจิต ๑๐, มโนธาตุ ๓, สันตีรณจิต ๓, มหาวิปากจิต ๘, หสิตุปปาทจิต ๑) เกิดได้ในอารมณ์ ๖ ที่เป็นกามธรรมอย่างเดียว (ปริตตารมณ์)
• จิต ๖ ดวง: (คือ วิญญาณัญจายตนฌานจิต ๓, เนวสัญญานาสัญญายตนฌานจิต ๓) เกิดได้ในธรรมารมณ์ที่เป็นมหัคคตะอย่างเดียว
• จิต ๒๑ ดวง: (คือ รูปาวจรจิต ๑๕ เว้นอภิญญาจิต ๒, อากาสานัญจายตนฌานจิต ๓, อากิญจัญญายตนฌานจิต ๓) เกิดได้ในธรรมารมณ์ที่เป็นบัญญัติอย่างเดียว
• จิต ๘ ดวง: (คือ โลกุตตรจิต ๘) เกิดได้ในธรรมารมณ์ที่เป็นนิพพานอย่างเดียว

(ข) แปลคาถาวัตถุสังคหะ:
นักศึกษาทั้งหลายพึงทราบ วิญญาณธาตุ ๗ ที่อาศัยวัตถุรูป ๖ เกิดในกามภูมิ ๑๑; พึงทราบวิญญาณธาตุ ๔ (คือ จักขุวิญญาณธาตุ, โสตวิญญาณธาตุ, มโนธาตุ, มโนวิญญาณธาตุ) ที่อาศัยวัตถุรูป ๓ (คือ จักขุปสาทวัตถุ, โสตปสาทวัตถุ, หทัยวัตถุ) เกิดในรูปภูมิ ๑๕ (เว้นอสัญญสัตตภูมิ ๑); พึงทราบมโนวิญญาณธาตุ ๑ ที่ไม่อาศัยวัตถุรูป เกิดในอรูปภูมิ ๔