ในอกุศลสังคหะมีธรรมอยู่กี่หมวด ? คืออะไรบ้าง ? และให้แปลพร้อมแสดงองค์ธรรมของบทดังต่อไปนี้:(ก) กามาสวะ(ข) ภโวฆะ(ค) ทิฏฐิโยคะ(ง) อัตตวาทุปาทาน(จ) อวิชชานีวรณะ ?

ตอบ

ในอกุศลสังคหะมีธรรมอยู่ ๙ หมวด คือ:
๑. อาสวะ ๒. โอฆะ ๓. โยคะ ๔. คันถะ ๕. อุปาทาน ๖. นีวรณะ ๗. อนุสัย ๘. สังโยชน์ ๙. กิเลส

แปลและแสดงองค์ธรรมของบทต่าง ๆ ดังนี้:

• (ก) กามาสวะ: ธรรมชาติที่เป็นเครื่องไหลอยู่ในกามคุณอารมณ์
องค์ธรรมได้แก่: โลภเจตสิก ที่ในโลภมูลจิต ๘

• (ข) ภโวฆะ: ธรรมชาติที่เป็นเครื่องทำให้สัตว์จมอยู่ในรูปภพ อรูปภพ หรือรูปฌาน อรูปฌาน
องค์ธรรมได้แก่: โลภเจตสิก ที่ในทิฏฐิคตวิปปยุตตจิต ๔

• (ค) ทิฏฐิโยคะ: ธรรมชาติที่เป็นเครื่องประกอบสัตว์ให้ติดอยู่ในความเห็นผิด
องค์ธรรมได้แก่: ทิฏฐิเจตสิก ที่ในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิต ๔

• (ง) อัตตวาทุปาทาน: ธรรมชาติที่เป็นเครื่องยึดมั่นในรูปนาม ขันธ์ ๕ ว่าเป็นตัวเป็นตน
องค์ธรรมได้แก่: ทิฏฐิเจตสิก ที่ในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิต ๔

• (จ) อวิชชานีวรณะ: ธรรมชาติที่เป็นเครื่องกั้นความดี คือความหลง ความโง่ ที่ไม่รู้ตามความเป็นจริง
องค์ธรรมได้แก่: โมหเจตสิก ในอกุศลจิต ๑๒