(ก) ในมิสสกสังคหะนั้น มีธรรมอยู่กี่หมวด ? คืออะไรบ้าง ? เมื่อว่าโดยประเภทแล้ว มีจำนวนเท่าไร ?(ข) ให้แสดงอธิบดี ๔ พร้อมทั้งความหมายและองค์ธรรม ?

ตอบ

(ก) หมวดธรรมในมิสสกสังคหะ:
มีธรรมอยู่ ๗ หมวด คือ:
๑. เหตุ ๒. ฌานังคะ ๓. มัคคังคะ ๔. อินทรีย์ ๕. พละ ๖. อธิบดี ๗. อาหาร
เมื่อว่าโดยประเภทแล้ว มีจำนวน ๖๔ ประเภท

(ข) แสดงอธิบดี ๔ พร้อมทั้งความหมายและองค์ธรรม:

๑. ฉันทาธิปติ: ธรรมชาติที่เป็นใหญ่ในความพอใจ
• องค์ธรรมได้แก่: ฉันทเจตสิก ที่ในทวิเหตุกชวนะ ๑๘, ติเหตุกชวนะ ๓๔ (หรือ ๖๖)

๒. วิริยาธิปติ: ธรรมชาติที่เป็นใหญ่ในความเพียร
• องค์ธรรมได้แก่: วิริยเจตสิก ที่ในทวิเหตุกชวนะ ๑๘, ติเหตุกชวนะ ๓๔ (หรือ ๖๖)

๓. จิตตาธิปติ: ธรรมชาติที่เป็นใหญ่ในการรับอารมณ์
• องค์ธรรมได้แก่: ทวิเหตุกชวนจิต และ ติเหตุกชวนจิต ๕๒ (หรือ ๘๔)

๔. วีมังสาธิปติ: ธรรมชาติที่เป็นใหญ่ในการรู้แจ้งตามความเป็นจริง
• องค์ธรรมได้แก่: ปัญญาเจตสิก ที่ในติเหตุกชวนะ ๓๔ (หรือ ๖๖)