ท่านกล่าวว่า “นิพพาน เป็นขันธวิมุต” นั้น เพราะเหตุใด ? ให้ยกเหตุผลอธิบายโดยละเอียด ?

ตอบ

ท่านกล่าวว่า นิพพาน เป็นขันธวิมุต (พ้นจากความเป็นขันธ์) นั้น เพราะเหตุว่า นิพพานไม่มีประเภทที่แตกต่างกันเหมือนขันธ์ ๕ กล่าวคือ:

๑. นิพพาน ไม่มีประเภทแห่งปัจจุบัน อดีต อนาคต มีแต่กาลวิมุตต์อย่างเดียว ฉะนั้นจึงจัดเป็นขันธ์ไม่ได้
๒. นิพพาน ที่เป็นอัชฌัตตะ (ภายใน) ไม่มี มีแต่พหิทธะ (ภายนอก) อย่างเดียว ฉะนั้นจึงจัดเป็นขันธ์ไม่ได้
๓. นิพพาน ที่เป็นโอฬาริกะ (หยาบ) ไม่มี มีแต่สุขุมะ (สุขุม) อย่างเดียว ฉะนั้นจึงจัดเป็นขันธ์ไม่ได้
๔. นิพพาน ที่เป็นหีนะ (อย่างเลว) ไม่มี มีแต่ปณีตะ (อย่างประณีต) อย่างเดียว ฉะนั้นจึงจัดเป็นขันธ์ไม่ได้
๕. นิพพาน ที่เป็นสันติเก (ใกล้) ไม่มี มีแต่ทูระ (ไกล) อย่างเดียว ฉะนั้นจึงจัดเป็นขันธ์ไม่ได้

ทั้งนี้ ที่กล่าวว่านิพพานเป็น กาลวิมุตต์, พหิทธะ, สุขุมะ, ปณีตะ, ทูระ เหล่านี้ มิได้หมายความว่านิพพานมี ๕ ประเภท แต่คงเป็นสภาวะอันหนึ่งอันเดียวกัน คือ นิพพานที่เป็นกาลวิมุตต์นั้นเอง ก็เป็นพหิทธะ สุขุมะ ปณีตะ และทูระ ด้วย