(ก) จงแสดง วจนัตถะ ของมาติกา, กุศล, อกุศล, อพยากต พร้อมคำแปล ?(ข) ให้แสดงเหตุผล ที่พระพุทธองค์ทรงแสดง กุศลติกะ ก่อนติกะอื่น ๆ ?

ตอบ

(ก) แสดงวจนัตถะของมาติกา, กุศล, อกุศล, อพยากต พร้อมคำแปล:

• วจนัตถะของมาติกา:
มาตาวิยาติ = มาติกา
แปล: บทเหล่าใดเหมือนแม่ หรือเหมือนคลองส่งน้ำ ฉะนั้นบทนั้นชื่อว่า มาติกา (ได้แก่ กุสลา ธมฺมา เป็นต้น)

• วจนัตถะของกุศล:
กุจฺฉิเต ปาปธมฺเม สลยติ กมฺเปติ วิทฺธํเสตีติ = กุสลํ
แปล: ธรรมชาติใดย่อมทำให้หวั่นไหว หรือย่อมทำลายซึ่งบาปธรรมอันบัณฑิตทั้งหลายพึงเกลียด ฉะนั้น ธรรมชาตินั้นชื่อว่า กุศล

• วจนัตถะของอกุศล:
น กุสลํ = อกุสลํ
แปล: ธรรมชาติที่ไม่ใช่กุศล ชื่อว่า อกุศล

• วจนัตถะของอพยากต:
น พฺยากโต = อพฺยากโต
แปล: ธรรมที่ไม่ได้ทรงแสดงโดยความเป็นกุศล อกุศล ทรงแสดงเป็นอย่างอื่น ชื่อว่า อพยากต

(ข) เหตุผลที่พระพุทธองค์ทรงแสดงกุศลติกะ ก่อนติกะอื่น ๆ มี ๓ ประการ คือ:
๑. ปรมัตถธรรมทั้ง ๔ เหล่านี้ รวมเข้าในกุศลติกะได้ทั้งหมดโดยไม่มีเหลือ
๒. กุศล, อกุศล, อพยากตธรรม ทั้ง ๓ ปรากฏเป็นส่วน ๆ ไม่ปะปนกัน
๓. ในกุศลติกะนี้ กุศลธรรมคือการกระทำที่ดีและไม่มีโทษ ตั้งอยู่ในเบื้องแรก

*(อาศัยเหตุผล ๓ ประการนี้ พระองค์จึงทรงแสดง กุศลติกะ ก่อนติกะอื่น ๆ)*