(ก) จงแปลอารัมภกถาแสดงเหตุแห่งการปรากฏเกิดขึ้นของพระอภิธรรมตั้งแต่ “จกฺกวาฬสหสฺเสหิ... เทวาน สมฺปวตฺตยิ” ?(ข) พระอภิธรรมที่ปรากฏในมนุษยโลกจนถึงบัดนี้ โดยอาศัยเหตุ ๒ หรือ ๓ อยากทราบว่า เหตุ ๓ นั้น ได้แก่อะไรบ้าง ? ให้แสดงมาพร้อมความหมาย ?

ตอบ

(ก) แปลอารัมภกถาแสดงเหตุแห่งการปรากฏเกิดขึ้นของพระอภิธรรม:
• เทวดาทั้งหลายที่มาจากหมื่นจักรวาล ได้พากันมาประชุมเฝ้าห้อมล้อมพระพุทธองค์อยู่โดยรอบ
• พระพุทธองค์ทรงกระทำสันตุสิตเทวบุตร ซึ่งเคยเป็นพุทธมารดาให้เป็นประมุขในบรรดาเทวดาและพรหมทั้งหลายเหล่านั้น แล้วทรงแสดงพระอภิธรรม ๗ คัมภีร์แก่เทพยดาและพรหมเหล่านั้น ติดต่อกันตลอดพรรษากาล ด้วยเดชะแห่งพระสัพพัญญุตญาณ

(ข) เหตุ ๓ ประการ (นิทาน ๓) ได้แก่:
๑. ทูเรนิทาน (ต้นเหตุที่ไกล): ได้แก่ การที่ได้รับพุทธพยากรณ์จากพระทีปังกรสัมมาสัมพุทธเจ้าจนถึงชาติที่เป็นเสตเกตุเทวบุตรในดุสิตเทวโลก
๒. อวิทูเรนิทาน (ต้นเหตุที่ไม่ใกล้ไม่ไกล): ได้แก่ ชาติที่เป็นเสตเกตุเทวบุตรจนถึงสำเร็จเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขณะที่ประทับ ณ โพธิบัลลังก์
๓. สันติเกนิทาน (ต้นเหตุที่ใกล้): ได้แก่ การแสดงพระอภิธรรมในเทวโลก