ให้แปลคาถาดังต่อไปนี้ พร้อมทั้งจำแนกโดยบทสามัญว่ามีเท่าไร ? คืออะไรบ้าง ? แสดงความหมายมาพอได้ใจความ ?“สมฺมาสมฺพุทฺธมตุลํ สสทฺธมฺมคณุตฺตมํอภิวาทิย ภาสิสฺสํ อภิธมฺมตฺถสงฺคหํ”

ตอบ

คำแปลคาถา:
ข้าพระพุทธเจ้า (พระอนุรุทธาจารย์) ขอนอบน้อมถวายอภิวันทนาการ แด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ตรัสรู้เญยยธรรมทั้งหลายเองไม่มีผู้เปรียบปาน พร้อมด้วยพระสัทธรรมและคณะพระอริยสงฆ์เจ้าทั้งหลายซึ่งเป็นผู้อุดมแล้ว จักแต่งคัมภีร์ที่มีนามว่า อภิธัมมัตถสังคหะ ต่อไป

จำแนกโดยบทสามัญ มี ๖ บท ดังนี้:
๑. สมฺมาสมฺพุทฺธํ: หมายความว่า ผู้ตรัสรู้เญยยธรรมทั้งปวงตามลำพังพระองค์เองอย่างถูกต้องถ้วนถี่ ได้แก่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าจำพวกเดียว เป็นการปฏิเสธพระปัจเจกพุทธเจ้าและพระสาวกพุทธะทั้งสอง
๒. อตุลํ: หมายความว่า หาผู้เปรียบปานมิได้
๓. สสทฺธมฺมคณุตฺตมํ: หมายความว่า พร้อมด้วยพระสัทธรรมและคณะพระอริยสงฆ์เจ้าทั้งหลายซึ่งเป็นผู้อุดม
๔. อภิวาทิย: หมายความว่า เป็นคำนอบน้อมแด่พระรัตนตรัย
๕. ภาสิสฺสํ: หมายความว่า เป็นคำรับรองว่าจะแต่ง
๖. อภิธมฺมตฺถสงฺคหํ: หมายความว่า ตามที่ได้กล่าวคำรับรองไว้ว่าจะแต่งนั้น ก็ได้แก่ คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหปกรณ์นี้เอง