(ก) จงแสดงความหมายของจิตดังต่อไปนี้: อกุศลจิต, อเหตุกกุศลวิปากจิต, มหากุศลจิต, รูปาวจรจิต, อรูปาวจรจิต ?(ข) คำว่า “สหคตํ” มีกี่อย่าง ? คืออะไรบ้าง ? จงแปลด้วย ?

ตอบ

(ก) ความหมายของจิตต่าง ๆ:
• อกุศลจิต: หมายความว่า จิตที่มีโทษและให้ผลตรงกันข้ามกับกุศลจิต หรือเป็นจิตที่ประกอบกับอกุศลเจตสิก
• อเหตุกกุศลวิปากจิต: หมายความว่า วิบากจิตที่เกิดจากมหากุศลกรรม ๘ มีการเห็น การได้ยิน การได้กลิ่นที่ดีเป็นต้น แต่ไม่มีเหตุประกอบ (อเหตุกะ)
• มหากุศลจิต: หมายความว่า จิตที่ไม่มีโทษ ให้ผลเป็นความสุข และสามารถให้ผลเกิดขึ้นมากกว่าตน ทั้งเป็นเบื้องต้นของฌาน อภิญญา มรรค ผล
• รูปาวจรจิต: หมายความว่า จิตที่ท่องเที่ยวเกิดอยู่ในรูปภูมิ หรือจิตที่เป็นไปในรูปฌาน
• อรูปาวจรจิต: หมายความว่า จิตที่ท่องเที่ยวเกิดอยู่ในอรูปภูมิ หรือจิตที่เป็นไปในอรูปฌาน

(ข) คำว่า “สหคตํ” มี ๕ อย่าง พร้อมคำแปล:
๑. โสมนสฺสสหคตํ: จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัสสเวทนา คือ ความดีใจ
๒. อุเปกฺขาสหคตํ: จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขาเวทนา คือ ความเฉย ๆ
๓. โทมนสฺสสหคตํ: จิตที่เกิดพร้อมด้วยโทมนัสสเวทนา คือ ความเสียใจ
๔. ทุกฺขสหคตํ: จิตที่เกิดพร้อมด้วยทุกขเวทนา คือ ความทุกข์กาย
๕. สุขสหคตํ: จิตที่เกิดพร้อมด้วยสุขเวทนา คือ ความสุขกาย