(ก) นิพพาน เมื่อว่าโดยสภาวลักษณะแล้วมีกี่อย่าง ? คืออะไรบ้าง ? ให้แสดงความหมายของสภาวลักษณะนั้น ๆ ด้วย ?(ข) ให้แสดงความแตกต่างกันระหว่าง สอุปาทิเสสนิพพาน กับ อนุปาทิเสสนิพพาน และจงจำแนกนิพพาน ๒ อย่างนี้โดยบุคคล ?

ตอบ

(ก) สภาวลักษณะของนิพพาน:
พระนิพพาน เมื่อว่าโดยสภาวลักษณะแล้วมีเพียง ๑ อย่าง คือ สันติลักขณะ หมายถึง สภาพที่สงบจากกิเลสและขันธ์ ๕ ทั้งหลาย

(ข) ความแตกต่างและการจำแนกโดยบุคคล:
• สอุปาทิเสสนิพพาน: หมายความว่า นิพพานที่เป็นไปกับขันธ์ ๕ คือ วิบากและกัมมชรูปที่เหลือจากกิเลสทั้งหลาย เมื่อว่าโดยบุคคล ได้แก่ นิพพานของพระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่
• อนุปาทิเสสนิพพาน: หมายความว่า นิพพานที่ไม่มีขันธ์ ๕ คือ วิบากและกัมมชรูปเหลืออยู่ เมื่อว่าโดยบุคคล ได้แก่ นิพพานของพระอรหันต์ที่ปรินิพพานแล้ว