(ก) ให้แสดงความหมายแตกต่างกัน ระหว่างคำว่า “อารัมมณะ” กับคำว่า “อาลัมพนะ” ?(ข) นิพพาน กับ บัญญัติ ทั้ง ๒ นี้ พ้นจากกาลทั้ง ๓ เรียกว่า กาลวิมุตตารมณ์ นั้น เพราะเหตุใด ?

ตอบ

(ก) ความหมายแตกต่างกันระหว่าง อารัมมณะ กับ อาลัมพนะ:
• อารัมมณะ: หมายความว่า ธรรมชาติที่เป็นที่ยินดีของจิต เจตสิกทั้งหลาย เสมือนหนึ่งสวนดอกไม้ อันเป็นที่ยินดีของคนทั้งหลาย
• อาลัมพนะ: หมายความว่า ธรรมชาติอันเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวของจิต เจตสิกทั้งหลาย เหมือนไม้เท้าหรือเชือก อันเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวของคนชรา และคนทุพพลภาพ

(ข) เหตุผลที่นิพพานและบัญญัติเป็นกาลวิมุตตารมณ์:
เพราะธรรม ๒ พวกนี้เป็นอสังขตธรรม ไม่ได้ถูกปรุงแต่งด้วยปัจจัย ๔ ฉะนั้น การเกิดขึ้นของธรรมทั้ง ๒ พวกนี้จึงไม่มี เมื่อไม่มีการเกิดขึ้นแล้ว ก็กล่าวไม่ได้ว่า นิพพาน หรือ บัญญัติ เหล่านี้เป็นปัจจุบัน อดีต หรืออนาคต จึงเรียกว่า กาลวิมุตตารมณ์