คำว่า “สติปัฏฐาน” มีความหมายอย่างไร ? แสดงวจนัตถะว่าอย่างไร ? และทำไม สติดวงเดียว จึงเป็น สติปัฏฐาน ทั้ง ๔ ได้ ?

ตอบ

คำว่า สติปัฏฐาน หมายความว่า สติที่เป็นประธานในสัมปยุตตธรรมแล้วตั้งมั่นในอารมณ์มีกาย เป็นต้น

วจนัตถะแสดงว่า:
สติ เอว ปฏฺฐานนฺติ = สติปฏฺฐานํ
แปล: สตินั้นแหละ เป็นประธานในสัมปยุตตธรรม แล้วตั้งมั่นในอารมณ์มีกาย เป็นต้น ฉะนั้น จึงชื่อว่า สติปัฏฐาน

เหตุผลที่สติดวงเดียว เป็นสติปัฏฐานทั้ง ๔ ได้ เพราะ:
๑. อารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งการกำหนด มี ๔ อย่าง (กาย, เวทนา, จิต, ธรรม)
๒. ลักษณะอันเป็นนิมิตที่ปรากฏขึ้น มี ๔ อย่าง
๓. การประหาณวิปลาสธรรม มี ๔ อย่าง
*(ด้วยเหตุนี้ สติดวงเดียว จึงจัดเป็นสติปัฏฐานทั้ง ๔ ได้)*